รู้เขา รู้เรา รู้ตัว รู้ตน – Thai Zen Lettering, 2022

รู้ เขา เรา

จากงานทดลอง สู่ Thai Zen Lettering

ช่วงหนึ่งของการทำงาน ผมเริ่มสนใจว่า ถ้าเราเอาคำภาษาไทยที่มีความหมายอยู่แล้ว มาลดทอนให้เหลือเพียงเส้น รูปร่าง และจังหวะของพู่กัน จะยังสามารถสื่อความหมายบางอย่างออกมาได้ไหม ผมไม่ได้เริ่มต้นจากการคิดว่าจะสร้าง Thai Zen Lettering ตอนนั้นผมเพียงทดลองเขียน ทดลองจัดวาง และทดลองมองตัวอักษรไทยในแบบที่ผมไม่เคยมองมาก่อน

งานชิ้นนี้เกิดขึ้นจากคำง่าย ๆ สามคำ

รู้ — เขา — เรา

คำว่า “รู้” ผมตั้งใจทำให้มีขนาดใหญ่ที่สุด

เพราะสำหรับผม การ “รู้” ไม่ได้หมายถึงการมีข้อมูลมากขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่หมายถึงการรู้เท่าทันสิ่งที่อยู่ตรงหน้า และที่สำคัญกว่านั้น คือการกลับมารู้จักตัวเอง

ส่วนคำว่า “เขา” และ “เรา” ผมวางให้อยู่ในกรอบเดียวกัน ผมตั้งใจให้ทั้งสองคำไม่ได้แยกออกจากกันอย่างเด็ดขาด

เพราะในชีวิตจริง
เขากับเราอาจไม่ได้อยู่ห่างกันอย่างที่เราคิด

เวลาที่เรามองคนอื่น เรามักคิดว่าเรากำลังพยายามทำความเข้าใจ “เขา”

เขาคิดอย่างไร เขารู้สึกอย่างไร เขาเป็นคนแบบไหน

แต่บางครั้ง ผมกลับพบว่า ก่อนที่เราจะพยายามเข้าใจคนอื่น เราอาจต้องกลับมาถามตัวเองก่อนว่า

เราเป็นใคร

เราเห็นโลกผ่านประสบการณ์ของตัวเอง เราเข้าใจคนอื่นผ่านความทรงจำของตัวเอง เราใช้ความรู้สึกของตัวเองไปตีความสิ่งที่เกิดขึ้นกับคนอื่น ดังนั้น การรู้จัก “เขา” จึงไม่สามารถแยกออกจากการรู้จัก “เรา” ได้ทั้งหมด นี่เป็นเหตุผลที่ผมเอาคำว่า เขา และ เรา มาอยู่ในกรอบเดียวกัน ไม่ใช่เพื่อบอกว่าเขากับเราคือคนเดียวกัน

แต่เพื่อบอกว่า

เมื่อเรามองคนอื่น เราก็กำลังมองโลกผ่านตัวเราเองด้วย

และบางที สิ่งที่เราคิดว่าเรารู้เกี่ยวกับคนอื่น อาจเป็นเพียงภาพที่เราสร้างขึ้นจากมุมมองของเรา ผมจึงเขียนคำว่า “รู้” ให้ใหญ่กว่า “เขา” และ “เรา” เพราะสุดท้ายแล้ว สิ่งที่ผมสนใจไม่ใช่แค่

รู้เขา หรือ รู้เรา

แต่คือ

รู้ว่าเรารู้ได้แค่ไหน

และรู้ว่าอะไรคือสิ่งที่เรายังไม่รู้

ตัวอักษรไม่ได้เป็นเพียงตัวอักษร

ช่วงที่ผมทดลองทำงานเหล่านี้ ผมเริ่มรู้สึกว่า ตัวอักษรไทยมีบางอย่างที่น่าสนใจมาก มันไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือสำหรับเขียนคำ แต่มันมีน้ำหนัก มีจังหวะ มีช่องว่าง มีการเคลื่อนไหว มีความไม่สมบูรณ์ของเส้นที่เกิดขึ้นในขณะที่เรากำลังเขียน

ถ้าเราเขียนเร็ว เส้นก็มีอารมณ์หนึ่ง ถ้าเราช้าลง เส้นก็เปลี่ยนไปอีกแบบ แรงกดของพู่กันเปลี่ยนรูปร่างของตัวอักษร การหยุดมือเปลี่ยนพื้นที่ว่าง บางครั้งรอยที่ไม่ได้ตั้งใจกลับกลายเป็นส่วนสำคัญของงาน ผมจึงเริ่มไม่ได้มอง “ตัวอักษร” ว่าเป็นสิ่งที่ต้องเขียนให้ถูกต้องเพียงอย่างเดียว

แต่เริ่มมองมันเป็น ภาพ

และเมื่อมันกลายเป็นภาพ ความหมายก็ไม่ได้อยู่เฉพาะในคำอีกต่อไป แต่อยู่ใน

เส้น + จังหวะ + พื้นที่ว่าง + ความหมาย

จาก “ภาษา” สู่ “ภาพ”

งานชุดทดลองเหล่านี้จึงค่อย ๆ เปลี่ยนวิธีคิดของผม จากเดิมที่ผมใช้ตัวอักษรเพื่อบอกว่า “คำนี้อ่านว่าอะไร”

ผมเริ่มถามตัวเองว่า “ถ้าไม่อ่าน เราจะรู้สึกอะไรจากมันได้บ้าง?” นี่เป็นคำถามที่พาผมไปไกลกว่าการเขียนตัวอักษร เพราะผมไม่ได้ต้องการให้ผู้ชมเพียงอ่านคำว่า รู้ เขา เรา ผมอยากให้เขาหยุดมอง แล้วค่อย ๆ คิดว่า

เราเคยพยายามรู้จักคนอื่น โดยที่ยังไม่รู้จักตัวเองดีพอหรือเปล่า คำตอบนั้นผมไม่ได้ต้องการเป็นคนบอก

ผมเพียงวางคำทั้งสามไว้ตรงหน้า ส่วนความหมายที่เกิดขึ้นหลังจากนั้น ผมอยากให้เป็นของผู้ชมเอง

นี่คือผลงานชุดเริ่มต้นของ Thai Zen Lettering ที่ผมอยู่คู่กับสิ่งนี้มาตั้งแต่ช่วงปี 2020

เมื่อย้อนกลับไปมองงานช่วงทดลองเหล่านี้ ผมจึงเห็นว่า สิ่งที่ผมกำลังค้นหาในตอนนั้นไม่ใช่เพียงรูปแบบของตัวอักษร แต่เป็นวิธีทำให้ ภาษาไทยสามารถกลายเป็นพื้นที่สำหรับการหยุดคิดได้

ผมสนใจความเรียบง่าย สนใจช่องว่าง สนใจน้ำหนักของเส้น สนใจจังหวะของมือ และสนใจความหมายที่ไม่จำเป็นต้องพูดออกมาทั้งหมด จากการทดลองเล็ก ๆ เหล่านี้ ความคิดของผมจึงค่อย ๆ พัฒนาไปสู่สิ่งที่วันนี้ผมเรียกว่า

Thai Zen Lettering

สำหรับผม มันไม่ใช่เพียงการนำตัวอักษรไทยมาเขียนด้วยพู่กันแบบเซน แต่เป็นการทดลองใช้ ตัวอักษรไทยเป็นภาษาของภาพและความคิด บางครั้งคำเพียงคำเดียวก็เพียงพอ บางครั้งไม่ต้องอธิบายอะไรเลย และบางครั้ง สิ่งที่สำคัญที่สุดในภาพอาจไม่ใช่เส้นที่ผมวาดลงไป แต่อาจเป็น พื้นที่ว่างที่ผมตั้งใจทิ้งไว้

“รู้ เขา เรา”

เมื่อมองกลับมาที่งานชิ้นนี้ในวันนี้ ผมยังชอบคำถามเดิมของมันอยู่ เราอยากรู้จักคนอื่น แต่เราเคยหยุดถามตัวเองหรือยังว่า เรารู้จักตัวเองดีแค่ไหน เพราะการรู้จักคนอื่นอาจไม่มีวันสมบูรณ์ และการรู้จักตัวเองก็อาจไม่มีวันจบเช่นกัน

เราเปลี่ยนไปทุกวัน
คนอื่นก็เปลี่ยนไปทุกวัน

ดังนั้น สิ่งที่ผมทำได้อาจไม่ใช่การพยายาม “รู้” ทุกอย่าง แต่อาจเป็นการยอมรับว่า บางสิ่งเราไม่รู้ บางคนเราไม่อาจรู้ทั้งหมด และตัวเราเองก็ยังมีบางส่วนที่เรากำลังเรียนรู้

สำหรับผม นั่นไม่ใช่ความล้มเหลว แต่มันคือพื้นที่ของการมีชีวิต

และบางที…

ศิลปะก็อาจเริ่มต้นตรงพื้นที่นั้น

พื้นที่ระหว่าง เขา กับ เรา และคำเล็ก ๆ ที่อยู่ด้านหน้าของทั้งหมดนั้น

คือคำว่า “รู้”

Exhibition archive: “ONENESS – สู่จุดหมายเดียวกัน 2022 ” Art Exhibition 11 Nov-12 Dec 2022 บ้านกอบกุล Pitsanulok Thailand